Хозир замон фан туркумлаши (классификацияси)га биноан фан 3 катта гурухга булиниши.
Булар 1 - табиий, 2 - техник, 3 - гуманитар фанлардир.
Фалсафанинг барча фанлар учун методологик асос эканлиги. Унинг таркибий кисмлари.
Табииётнинг таркибий кисмларига математик, физик, химик, биологик, медицивага доир, астрономик, геофизик, геологик в.х. фанлар кириши. Буларнинг бир неча тармокларга булиниши.
Техник фанларга назарий механика, материаллар каршилиги; чизма геометрия, металлшунослик, машивасозлик, архитектура, энергетика, химик технология, кибернетика, компютерлаштириш, кончилик, геодезия, картография в.х. кириши.
Табииётнинг таърифи ва тавсифлари, унинг объекти табиат эканлиги. Табиат тушунчасининг таърифи ва тавсифлари. Табииётнинг эмпирик ва назарий (рациовал) кисмларга эга булиши. Унинг объекти онорганик ва органик табиат эканлиги.
Табиий ва техник фанлар билан фалсафанинг узapo якинлиги ва тафовутлари.
Мустакиллик шароитида бу фанларнинг интенсив ва самарали тараккиёт этаётганлиги ва бунипг асосий окибатлари.
Фалсафанинг 5 функцияни бажариши. Булар орасида унинг методологик функцияси табиий ва техник фанлар учун дастур ролини бажариши. Унинг таърифи ва тавсифлари.
Урта Осиё мутафаккирлари, олимлари ижодида табиий фанларнинг фалсафий масалалари
VIII-XII асрларда урта Осиёда табиий-илмий ва фалсафий фанларнинг гоят ривожланганлиги. Бу даврда маънавий маданий, жумладан фан, хусусан табииёт, ижтимоий-фалсафий фикр майдонига Муcо Хоразмий, Ахмад Фаргоний, Беруний, Фаробий, Ибн Сино, кейнрок Улугбек, Навоийнинг чикканликлари.
Бу мутафаккир, олимлар орасида айникса Мусо Хоразмий, Фаргоний, Беруний ва Улугбек ижодларида табиий, техник фанларга доир таълимот, гоя, кашфиётларнинг устунлиги.
Хоразмда "Байт ул-хикмат", яъни донишмандлар уйи, сунгра Маъмун академиясининг ташкил топганлиги; унинг Хивада тикланганлиги.
Мусо Хоразмийнинг математика (алгебра), алторитмга асос солганлиги. У ёзган асарлар, уларнинг талкини, жахоншумул ахамияти.
Фаргонийиипг астрономия, математикага домр асарлари, уларнинг оламшумул ахамияти буюклигн, унинг техник курилмалари; у кашф этган назариялар ва уларнинг татбики; унинг асарлари жахон тилларига таржима килиниб, нашр этилганлиги.
Беруний буюк табиатшунос олим эканлиги; унинг космотония, математика, медицина, минералогия, геофизикага улкан хисса кушганлиги. Унинг ижтимоий-фалсафий фикр хазинасига кушган улкан хиссалари.
Улугбек астрономик мактабнинг асосчиси, расадхонанинг ихтирочиси ва ташкилотчиси. У тузган жадвал ва унинг табиий-илмий фанлар тараккиётига кушган хиссаси буюклиги.
Борлик хакидаги фалсафий таълимот ва унинг табиий, техник фанлар учун ахамияти
Хар бир фалсафада борлик нима, унинг асосини кандай омиллар ташкил этади, унинг субъстанцияси нимадан иборат деган методологик муаммо мавжуд.
Илмий фалсафада борлик катеториясининг таърифи ва тавсифлари.
Борликнинг шакллари; бу шаклларнинг таърифи ва тавсифлари.
Материя катеторияси, унинг таърифи ва тавеифлари. Материянинг атрибут, яъни энг асосий белгилари. Материя харакатининг асосий шакллари.
Тараккиёт хакидаги фалсафий таьлимот ва унинг табиий, гуманитар ва техник фанлар учун ахамияти.
Умумий алокадорлик, узаро богликлик ва тараккиётнинг фалсафий муаммолари мавжудлиги. Булар хозирги замон диалектикасининг икки жихати эканлиги.
Тараккиёт катеториясининг таърифи ва тавсифлари. Унинг икки боскичи - ривожланиш ва прогресс эканлиги; икки типи - эволюцион ва регресларнинг таърифу тавсифлари.
Тараккиёт катеториясининг мохияти, мазмуни, боскичлари. Тараккиётга тускинлик килувчи кучлар ва уларнинг хавфсизликка тахдидлари.
Тараккиётнинг сабаблари - харакатлантирувчи кучлари, шакллари ва мукобиллари.
Илмий - техник тараккиёт (ИТТ) - прогресснинг методологик асоси эканлиги.
Тараккиёт хакидаги таълимот индустрия ва унинг окибати булмиш цивилизация билан богликлиги. Замовавий ИТИ ва ИТПнииг умуминсоний муаммолари хам тобора мураккаблашиб бораётганлиги. Буларнинг инсонпарварлик, жамиятнинг маънавий хаёти ва эхтиёжлари, маънавий ижодкорлик ва муносабатни, ижодий тафаккур, ижтимоий когнитологиянинг ибтидоси, яъни илк боскичи эканлиги; фан, техника ва маданиятдаги ижодкорликка доир ахборот (информация) тизимлари; биз ахборотланган жамият кураётганлигимиз; ундаги демократия муаммоларини урганиб, уларни ечиш йулларини топаётганлигимиз.
Табиатни фалсафий тушиниш ва унинг табиий, техник фанлар учун методологик ахамияти.
Инсон билан табиат орасидаги муносабатларнинг узлуксиз амалга оширилиши моддий ишлаб чикаришни йулга куйиб, тартибга солиб турадиган омил эканлиги; бусиз инсон хаёт кечириши мумкин эмаслиги.
Табиатга муносабатни йулга солишда дин хам, хусусан ислом муайян роль уйнаганлиги.
XIX аср охири ва бутун XX аср давомида табиатга муносабат вахшийларча тус олганлигиги. Шу асрнинг 70-80 йилларидан бошлаб бу муносабатни окилона йулга солишга киришишга мажбур булинганлиги. Умумбашарий муаммолар пайдо булганлиги.
Ноосфера хакидаги таълимот. Инсон энди табиат бузгунчилигидан унинг курикчилигига айланиш пайти келганлиги.
Табиат билан жамият орасидаги муносабатнинг фалсафий муаммолари ва уларнинг реаль ва мавхум (абстракт) ечимлари мавжудлиги.
Хозирги замон фанининг функциялари ва уларнинг ечимлари
Илмий билиш системасида кичик бир система фаншуносликнинг мавжудлиги. Унинг таърифу тавсифлари. Унинг фан катеториясига берган таърифи, тавсифлари.
Фан маънавий маданиятининг бир кисми, ижтимоий онгнинг бошка шакллари билан зич богланганлиги. Фаннинг тараккиёт конунлари ва бажарадиган функциялари. Буларнинг 8 гурухдан иборат булиб, уларнинг мустакилликни мустахкамлашга хизмат килаётганлиги.
Узбекистон фанининг И.Каримов белгилаб берган долзарб вазифалари ва узбек олимларининг уларни самарали амалга ошираётганлиги.
Хозирги даврнииг умумбашарий (глобал) муаммолари ва уларнинг фалсафий тахлили.
Умумбашарий муаммолар, уларнинг мохияти ва турлари хакидаги фалсафий таълимот.
И.Каримов асарларида, асосан «Узбекистон XXI аср бусагасида...»1 китобида экологик муаммоларга доир тарихий факт, илмий далилларни куплаб келтириб, тaxлил килиб, истикболдаги вазифаларни белгилаб берганлиги. Табиий ва техник фанларга энергетика муаммоси хам бевосита дахлдорлиги. Унинг таърифи ва тавсифлари.
Умумбашарий муаммолар каторига экология, яъни маънавий, ахлокий муаммолар хам кушилганлиги. Бу муаммо фалсафага, жумладан унинг таркибий кисми булган "Этика асослари" олий мактаб укув курсига кириши. Бунга эса инсоният маънавияти, ахлокий киёфаси, софлигини саклаб, уни маънавий кашшокликдан, таназзулдан, ахлокан бузилишдан асраш хам муаммолари кириши.
Мамлакатимизда маънавий камолот ва ахлокий покликка каратилган кенг йуналишдаги тадбирлар курилаётганлиги ва уларнинг натижалари.
Мустакиллик шароитидаги табиий, гуманитар ва техник фанларнинг методологик муаммолари.
Мустакиллик - кишилик жамияти тараккиётидаги мухим боскич эканлиги. Узбекистоннинг мустакилликка эришганлиги, унинг ижтимоий - иктисодий, сиёсий ва маънавий тараккиётининг мухим омили эканлиги.
Мустакил мамлакатимиз тараккиётининг ижтимоий-фалсафий муаммолари. Уларнинг ечими Президеитимиз асарларида баён этилиб, асослаб берилганлиги.
Узбекистонда мустакиллик йилларида табиий, техник фанларнинг тез суръатлар билан ривожланганлиги. Фалсафа улар учун методологик асос, назарий ва амалий дастурлар ролинин бажараётганлиги.