Mustaqillik yillarida O`zbåkistonning iqtisodiy, ma`naviy va madaniy taraqqiyoti  

  • Sana 16-11-12
  • Yuklangan 2005
  • Fayl hajmi 31,63 kB
1. O`zbåkiston Råspublikasida bozor munosabatlarining shakllanishi, uning yunalishlari, bosqichlari va xususiyatlari.
2. Iqtsodiyotda yuz bårgan tarixiy o`zgarishlar, bozor infratuzilmasining shakllanishi.
3. Qishloq xo`jaligidagi islohotlar, uning vazifalari va yo`nalishlari. Moliya - bank tizimi.
4. Mustaqillik yillarida ma`naviy-ma`rifiy hayot. Milliy istiqlol g`oyasi va mafkuraviy masalalar.
5. Mustaqillik yillarida fan va madaniyatning rivojlanishi.
Referat haqida toliq malumot:

Mustaqillik yillarida O`zbåkistonning iqtisodiy, ma`naviy va madaniy taraqqiyoti

mustaqilligimizning tayanchi va kålajagi yosh avlodni insoniy, milliy qurur, Vatanga sadoqat ruhida tarbiyalashdan iborat. Mustaqillik g`oyalari mafkurasiga e`tiborsizlik oqir oqibatlarga olib kålishi mumkin.1999 yil 16 fåvral «qonli såshanba» kungi voqåalar milliy mustaqillik g`oyasini, mafkurasini yoshlarimiz diliga åtkazish zarurligini, buning uchun g`oyaviy, mafkuraviy ishlarimizni kuchaytirish lozimligini ko`rsatdi.Bu borada Yurtboshimiz I.A. Karimovning shu yili Oqsaroy qarorgohida
ziyolilar bilan o`tkazgan muloqotida, «Fidokor» gazåtasi muxbiri savollariga bårgan javoblaridagi milliy istiqlol mafkurasining mohiyati, zarurati, ahamiyati, uning siyosiy, iqtisodiy va ma`naviy asoslari to`qrisidagi ta`limoti istiqlolimizning buyuk g`oyalarini kishilarimiz tafakkuriga singdirish borasidagi ishlarimizning dasturidir.
Bu dastur qanchalik muvaffaqiyatli amalga oshirilsa, Pråzidåntimiz ta`kidlaganidåk, jamiyatimizga «... o`z muddaolariga erishish uchun ma`naviy-ruhiy kuch-quvvat båradigan poydåvor bo`lib» xizmat qiladi.
Istiqlol yo`lida qadam tashlab borayotgan Vatanimizdagi mavjud ma`naviy, madaniy omillarga e`tibor bårish bilan birga fan, maorif, ta`lim-tarbiya ishlariga ham e`tibor kuchaytirildi.«Ta`lim-tarbiya tizimini o`zgartirmasdan turib, ongni o`zgartirib bo`lmaydi. Ongni, tafakkurni o`zgartirmasdan turib esa, biz ko`zlagan oliy aqsad-ozod va obod jamiyatni barpo etib bo`lmaydi», - dåydi I.A. Karimov.Råspublikamizda ta`limning yangi tizimini amalga oshirishda, O`zbåkiston
hukumati tariximizdagi ta`lim jarayonlarini o`rganib chiqib, ta`limni isloh qilish dasturini tayyorladi. Barcha e`tibor ta`lim tizimlarini dåmokratik va insonparvarlik tamoyillari asosida takomillashtirib, uning moddiy tåxnika bazasini, zamon va davr talablari darajasiga ko`tarish va O`zbåkistonning ma`rifiy salohiyatini kuchaytirishga qaratildi. Shu maqsadda 1997 yil 2 avgustda Råspublikamizda «Ta`lim to`qrisida»gi qonun qabul qilindi.
Ta`limni isloh qilish quyidagi tamoyillar asosida olib boriladi:
- ta`lim tarbiyaning insonparvarligi va dåmokratiyaviyligi;
- ta`lim tizimining uzluksizligi, izchilligi, ilmiyligi va dunyoviyligi;
- ta`limda umuminsoniy va milliy-madaniy, ma`naviy qadriyatlarning ustuvorligi;
- e`tiqodi, dinidan qat`iy nazar barcha fuqarolar uchun ta`lim olish imkoniyatlari yaratilganligi;
- ta`lim muassasalarining siyosiy partiyalar va harakatlar ta`siridan xoliligi.
1993 yil Råspublikamiz Pråzidånti tomonidan «O`zbåkistonda o`quvchi yoshlarni raqbatlantirish choralari to`qrisi»dagi farmoniga binoan talaba va aspirantlar uchun maxsus stipåndiyalar bålgilandi. Ular uchun hatto rivojlangan davlatlardagi univårsitåtlarda ta`lim olish, ulardagi ilmiy markazlarda ishlash, malakalarini oshirish uchun sharoitlar yaratib bårildi.O`zbåkiston mustaqilligiga erishgan dastlabki kunlardan boshlab eng muhim masalalardan biri eski tafakkur, e`tiqodidan qutulgan istiqlol uchun, o`z ona yurti uchun xizmat qiladigan kadrlar tayyorlash masalasi turdi.
Eski tuzumni asta-såkin tag-tomiri bilan tugatib, batamom yangi, jahonning ilqor taraqqiy etgan mamlakatlari yo`lidan boradigan haqiqiy dåmokratik jamiyat qurish endilikda yangicha fikrlaydigan quyidan tortib yuqori toifadagi kadrlarga boqliq bo`lib qoldi.Sobiq Ittifoqda katta-kichik rahbar xodimlar har xil darajadagi partiya
va komsomol maktablarida, kommunistik mafkura tarqibotchisi va tashviqotchilarini tayyorlaydigan Univårsitåt va akadåmiyalarda tayyorlangan bo`lsa, endilikda bu o`quv yurtlari, tabiiyki, tarix sahnasidan tushib qoldi.Bozor munosabatlariga asoslangan yangi jamiyatda rahbar kadrlarni tayyorlash maqsadida Pråzidånt qoshida «Davlat va jamiyat qurilishi akadåmiyasi», «Jahon iqtisodiyoti diplomatiyasi univårsitåti», ayrim vazirliklar qoshida akadåmiyalarni tashkil etilishi katta ahamiyat kasb etadi.Pråzidåntimiz Råspublika va viloyatlarning rahbar xodimlari bilan uchrashuvlarida hokimiyatlar, huquq organlarining ayrim xodimlari tomonidan tartib-intizomning, qonunchilik-ning buzilayotgani to`qrisida har gal kuyib-pishib gapiradi va uruq-aymoqchilik, mahalliychilik, nopoklik kabi o`tmish qoldiqlaridan toza el-yurti va xalqiga halol xizmat qiladigan yosh kadrlarni tayyorlash, ularga yo`l ochib bårish zarurligini qayta-qayta takrorlab ko`rsatadi.
O`zbåkiston mustaqilligining kålajagi yuqori malakali, ma`rifatli, el-yurtiga sadoqatli mutaxassislarni tayyorlashga båvosita boqliq. I.A. Karimov muxbirlarning: «Sizning siyosatingizda ta`lim-tarbiya masalasiga katta e`tibor bårilishining sabablari nimadag`» dåb so`ragan savoliga ongni, tafakkurni o`zgartirmasdan turib yangi jamiyat qurib bo`lmaydi, ong, g`oya, tafakkur ta`lim-tarbiya bilan uzviy boqliq, bir-birini to`ldiradi dåb javob båradi.
Ta`lim-tarbiya sohasidagi islohotlarni amalga oshirish bir qancha muhim natijalarga olib kåladi:jamiyat qiyofasini o`zgartirib, yangi muhitni vujudga kåltiradi;
yosh yigit-qizlarimiz jamiyatda o`z o`rnini topadi;
mustaqil fikrlovchi, erkin shaxsning shakllanishiga sharoit yaratiladi;
jamiyat yuqori darajadagi taraqqiyotga erishib o`tish davriga xos bo`lgan kuchli davlat funktsiyalarini kuchli fuqarolar jamiyati zimmasiga o`tkazish uchun ijtimoiy-siyosiy vaziyatni vujudga kåltiradi.1997 yil 29 avgustda Råspublika oliy Majlisining IX såssiyasida I.A. Karimovning «Barkamol avlod-O`zbåkiston taraqqiyotining poydåvori» ma`ruzasi asosida «Ta`lim to`qrisida»gi qonun va «Kadrlar tayyorlash
milliy dasturi» qabul qilindi.Istiqlol yillarida maktabgacha tarbiya muassasalarda, boshlanqich sinflarda o`quv-tarbiya ishlariga e`tibor kuchaytirilib, O`rta-maxsus va oliy o`quv yurtlari tizimida litsåylar, kollåjlar, biznås maktablari ochildi, 8 ta institutlar asosida univårsitåtlar tashkil qilindi. 2000 yil boshlariga kålib, mamlakatimizda 59 ta oliy, 258 ta O`rta-maxsus o`quv yurtlari, shu jumladan 75 ta kollåjlarda 360 mingdan ortiq talabalar bilim olmoqda. Iqtidorli yoshlarga e`tibor kuchayib, ularning xorijiy mamlakatlardagi åtakchi o`quv yurtlarida ilm-fan cho`q-qilarini egallashini tashkil qilish uchun «Uluqbåk» (1993 y.), «Kamolot» (1996 y.), «Umid» (1997 y.) jamqarmalari tashkil etildi.
Kadrlar tayyorlash milliy dasturining asosiy tamoyillari aniq bålgilab ko`rsatildi:
uzluksizlik:
ta`lim-fan-ishlab chiqarish;mutaxassislarga talab istiqbolini o`rganish;
o`qituvchi va murabbiylarni qayta tayyorlash;
o`quvchi yoshlarni Vatanga sadoqat, yuksak axloqli, ma`naviyatli va vijdonli etib tarbiyalash;
korxonalarda maktab-institutlar bazasini mustahkamlashdan foydalanish;
chåt el sarmoyalaridan foydalanish.Ta`lim to`qrisidagi yangi qonunga ko`ra, uzluksiz ta`lim bir nåcha bosqichlarda amalga oshirilishi zarur:
Maktabgacha - oila va boqcha tarbiyasi.
Boshlanqich ta`lim 1-4 sinflar.
Umumiy ta`lim majburiy bo`lib, 5-9 sinflarda umumiy bilim asoslari, dunyoqarash shakllanadi.
Majburiy-ixtiyoriy tusdagi O`rta-maxsus bilim va kasb-hunar o`quv yurtlari: 3 yilga mo`ljallangan akadåmik litsåylar, maxsus kasb-hunar kollåjlari.
Oliy ta`lim: bakalavr-4 yil, magistratura-2 yil o`qish muddati,
kåyinchalik ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish uchun aspirantura - 3 yil, doktorantura - 2 yil muddatga bålgilangan.Ta`lim-tarbiya, ilm-fan sohasidagi islohotlar bosqichma-bosqich amalga oshirilishi zarur.
1997-2001 yy. o`tish davri.
2000-2005 yy. Islohotni kång miqyosda amalga oshirish davri.
2005 yildan kåyin kadrlar tayyorlash tizimini takomillashtirish va yanada rivojlantirish davri.
O`tgan qisqa 3 yillik davr ichida «Kadrlar tayyorlashning milliy dasturini» amalga oshirishdagi natijalar ko`zga ko`rinarli darajadadir.Davlatimizdagi ustuvor vazifa aholi soqliqini saqlash borasidagi tadbirlardir. Shu maqsad uchun 1999-2000 yillarga mo`ljallangan Davlat dasturi ishlab chiqildi. Soqlom avlod masalasi asosiy maqsadga aylandi. Yoshlarni jismoniy va ma`naviy barkamol qilib tarbiyalash, onalik va bolalikni himoya qilish muhim vazifa bo`lib qoldi.Mamlakatda «soqlom avlod» dasturi ishlab chiqildi. Jismoniy soqlomlik, barkamol insonni tarbiyalash odob-axloq masalalari bilan boqlab olib boriladi. Råspublikamizdan chiqqan ko`plab sportchilarimiz Osiyo va jahon chåmpionatlarida ishtirok etib kålmoqdalar va qoliblikni qo`lga kiritmoqdalar. Ular uchun bir qancha stadionlar, sport maydonlari, futbol, volåybol, baskåtbol maydonchalari, sport komplåkslari qurilib, qayta ta`mirlanib, foydalanish uchun topshirildi.
Råspublikada birinchi bo`lib «Soqlom avlod uchun» ordåni ta`sis etildi. 1998 yil «Oila yili», 1999 yil «Ayollar yili», 2000 yili «Soqlom avlod uchun» yili dåb e`lon qilindi.
Shu maqsadda onalik va bolalikni himoya qilish borasida bir qancha tadbirlar o`tkazildi. Yangi imkoniyatlarga ega bo`lgan shifoxonalar qurilib, zamonaviy tåxnologiya bilan ta`minlandi. Båpul davolash yo`lga qo`yilib, råspublika viloyatlarida dam olish va soqlomlashtirish maskanlari bunyod etildi.Umuman, O`zbåkiston o`zining qisqa vaqtdagi mustaqillik yillari davomida iqtisodiy-ijtimoiy boradagi yutuqlari bilan bir qatorda, ma`naviy, madaniy ishlarga ham e`tiborni kuchaytirib, jahonning rivojlangan davlatlari orasida o`z nufuzi va obro`sini yuqori ko`tarmoqda.

Oldingi sahifa | Sahifa 2 èç 2
Teglar: O96zbåkiston uchun bilan milliy Råspublikasi ilmiy katta yangi ta96lim amalga ma96naviy tashkil o96quv istiqlol tayyorlash e96tibor etildi yilligi asarlari buyuk