Ishqîriy va ishqîriy-yår måtallar» mavzularini o`qitishda pådagîgik tåõnîlîgiyalarning qo`llanilishi  

  • Sana 2-07-16
  • Yuklangan 35
  • Fayl hajmi 224,01 kB
1-BÎB. ADABIYOTLAR MA’LUMÎTLARINING TAHLILI Pådagîgik tåõnîlîgiyalarning mohiyati, ta’limni rivîjlantirishdagi ularning roli va muammîlari
1.1. Pådagîgik tåõnîlîgiyalar tushunchasiga bårilgan ta’rif va mulîhazalar
1.2. Pådagîgik tåõnîlîgiyalarni tasniflanishi
2-BÎB. «Ishqîriy va ishqîriy-yer måtallar» mavzularni o`qitishda yangi pådagîgik tåõnîlîgiyalarni qo`llash bo`yicha måtîdik tavsiyalar va ishlanmalar. . . . . . . . . . .
3-BÎB. Yangi pådagîgik tåõnîlîgiyalarning «Ishqîriy va ishqîriy-yer måtallar» mavzularini o`qitishdagi effåktivligini o`rganish. . . .
Referat haqida toliq malumot:

Ishqîriy va ishqîriy-yår måtallar» mavzularini o`qitishda pådagîgik tåõnîlîgiyalarning qo`llanilishi

quyidagi maqsadlar ko`zda tutiladi:
1). ta’limiy (didaqtik) maqsad;
2). tarbiyaviy maqsad;
3). faîliyatni rivîjlantirishga yo`naltiruvchi maqsad;
4). ijtimîiy maqsad.
G.K.Sålåvkîning fikricha, o`yin psiõîpådagîgik jarayon sanalib, u quyidagi tuzilmaga ega bo`ladi:
1) o`ynash uchun îlingan rîllar yoki o`yin turi;
2) tanlangan rîllarni ijrî etish vîsitasi bo`lgan o`yinli haraktlar;
3) muayyan prådmåt (jism)larni o`yinning shartli mîddiy vîsitasi sifatida tanlash;
4) o`yin ishtirîkchilari o`rtasidagi råal munîsabatlar mazmuni;
5) shartli ravishda yaratilgan sujet (o`yin sujeti).
Grafik îrganayzårlar tåõnikasi
Grafikli îrganayzårlar (tashkil etuvchi) – fikriy jarayonlarni ko`rgazmali taqdim etish vîsitasi. 3 õil bo`ladi.
1. Ma’lumîtlarni tarkiblashtirish va tarkibiy bo`lib chiqish, o`rganilayotgan tushunchalar (vîqåa va hîdisalar, mavzular) o`rtasidagi alîqa va o`zarî bîg`liqlikni o`rnatish usul va vîsitalari: Klastår, Tîifalash jadvali, Insårt, B/B/B jadvali
2. Ma’lumîtlarni tahlil qilish, sîlishtirish va taqqîslash usul va vîsitalari: T-jadvali, Vånn diagrammasi
3. Muammîni aniqlash, uni hal etish, tahlil qilish va råjalashtirish usullari va vîsitalari: «Nima uchun?», «Baliq skålåti», «Piramida», «Nilufar guli» sõåmalari, «Kanday?» iårarõik diagrammasi, «Kaskad» tarkibiy-mantiqiy sõåma

Yozish va o`qish îrqali fikrlashni rivîjlantirish måtîdi yoki «Insårt» usulida o`qish
Amårikalik pådagîglar tîmînidan taqdim etilgan «Nîtanish matnni insårt usuli yordamida uqish» måtîdi psiõîlîgiya darslarida qo`llanilsa juda samarali bo`lishi mumkin. Chunki õar bir psiõîlîgiya darsida o`quvchilar yangi ma’lumîtlar, manbalar va yangi shaõslar hayoti bilan tanishishlari kårak bo`ladi.
O`quvchi matinni îõirigacha o`qib chiqib, hîzir o`qiganlaridan håch narsani mutlaqî eslab qîlmasligi ko`p o`quvchilar uchun îddiy hîl hisîblanadi. Insårt usuli îrqali o`qish esa tushunib o`qish, o`qish jarayonida faîl bilim îlish imkînini båradi.
Insårt (bålgi qo`yib o`qish) — o`qish va yozishni samarali amalga îshirishda, o`quvchilarda darslik bilan ishlash ko`nikmalarini shakllantirishda ayniqsa qulay usuldir.
Ya’ni bu usul kînspåkt yozishning intåraktiv usulidir.
Unda bålgilar quyidagicha bo`lishi kårak:
«V » - bilaman
« — » - o`ylaganimga zid, nîtanish
« K » - yangilik
« ? » — tushunmadim, ya’ni qo`shimcha ma’lumît kårak
« ! » — hayratlandim
Bålgilangan matnni o`qish jarayonida o`quvchi o`z bilimi va tushunchalariga 5 turdagi bålgilarni qo`yib bîradi. Har bir satr yoki bandni bålgilash shart emas. O`quvchi õat bîshiga bitta yoki ikkita bålgi qo`yishi mumkin.
Hamma o`quvchi matnni o`qib tugatgach, o`qituvchi quyidagi savîllar bilan o`quvchilarga murîjaat qiladi:
Endi nima o`qiganingiz haqida o`ylang va partadîshingiz bilan muhîkama qiling. Muõîkama qilish uchun savîllar quyidagicha:
1. Qanday bilimlar tasdiqdandi?
2. Qanday yangi aõbîrît uchratdingiz?
3. Sizda qanday savîllar tug`ildi?
4. O`qilgan matndan nimani tushunmadingiz?
5. O`qilgan matndagi vîqåa, faqt yoki jarayonga o`z munîsabatingizni bildiring
Bu ishga matnning katta kichikligiga qarab vaqt ajratiladi. Shundan so`ng har bir o`quvchi o`zining individual jadvaliniqkuyidagicha tuzib chiqadi.
«V»
(bilaman) «K»
(Yangilik) « — » (Nîtanish) «?»
Tushunmadim) «!»
(Hayratlandim)

Insårt usulidan fîydalanish o`quvchiga matnni îngli ravishda tushunib o`qishda yordam båradi. Fîydalaniladigan bålgilar miqdîri esa o`quvchilarning yoshi va bilim darajasiga qarab kamaytirilishi mumkin.
«Klastår» måtîdi
Klastår inglizcha so`z bo`lib (sluster) bîsh, bir shingil, pîpuk ma’nîsini anglatadi. Bu matnning ma’nîli birliklariga ajratish va ularning bir bîsh uzum shaklida jîylashtirilishidir. Klastår - bu ma’lum bir mavzu bo`yicha erkin va îchiq o`ylashga yordam båruvchi stratågiya bo`lib, fikrlashning chizmasiz (nîtåkis) shaklidir. Bu usuldan fikrlash bîsqichida ham fîydalanish mumkin.
Klastårlarga ajratish juda îsîn:
1. Qîg`îz yoki dîskaning o`rtasiga tayanch, asîsiy so`z yoki gapni yozib qo`ying.
2. Ushbu mavzuga îid hayolingizga kålgan barcha so`z va gaplarni yoza bîshlang.
3. G`îyalar kålishi bilan ular o`rtasidagi bîg`liqlikni aniqlang, õatî haqida o`ylamaslikka harakat qiling.
4. Bårilgan vaqt mîbaynida hayolingizga kålgan fikrlarning barchasini yozing.
Klastår måtîdi pådagîgik, didaqtik stratågiyaning muayyan shakli bo`lib, u ta’lim îluvchilarga iõtiyoriy muammî (mavzu) lar õususida erkin, îchiq o`ylash va fikrlarini båmalîl bayon etish uchun sharîit yaratishga yordam båradi. Mazkur måtîd turli õil g`îyalar o`rtasidagi alîqalar to`g`risida fikrlash imkîniyatini båruvchi tuzilmani aniqlashni talab etadi. “Klastår” måtîdi aniq îb’åktga yo`naltirilmagan fikrlash shakli sanaladi. Undan fîydalanish insîn miya faîliyatining ishlash tamîyili bilan bîg`liq ravishda amalga îshadi. Ushbu måtîd muayyan mavzuni ta’lim îluvchilar tîmînidan chuqur hamda puhta o`zlashtirilganiga qadar fikrlash faîliyatining bir marîmda bo`lishini ta’minlashga hizmat kiladi.
Stil va Stil g`îyasiga muvîfiq ishlab chiqilgan “Klastår” måtîdi puhta o`ylangan strîtågiya bo`lib, undan ta’lim îluvchilar bilan yakka tartibda yoki guruõ asîsida tashkil etiladigan mashg`ulîtlar jarayonida fîydalanish mumkin. Guruõ asîsida tashkil etilayotgan mashg`ulîtlarda ushbu måtîd guruõ a’zîlari tîmînidan bildirilayotgan g`îyalarning majmui tarzida namîyon bo`ladi. Bu esa guruõning har bir a’zîsi tîmînidan ilgari surilayotgan g`îyalarni uyog`unlashtirish hamda ular o`rtasidagi alîqalarni tîpa îlish imkîniyatini yaratadi.
“Klastår” måtîdidan fîydalanish quyidagicha amalga îshiriladi:
1. Nimaniki o`ylagan bo`lsangaiz, shuni qîg`îzga yozing, Fikringizning sifati haqida o`ylab o`tirmay, ularni shunchaki yozib bîring.
2. Yozuvingizning îrfîgrafiyasi yoki bîshqa jiõatlariga e’tibîr bårmang.
3. Bålgilangan vaqt niõîyasiga åtmagunicha, yozishdan tuõtamang. Agar ma’lum muddat birîr yangi g`îyani o`ylay îlmasangiz, u hîlda qîg`îzga birîr narsaning rasmini chiza bîshlang. Bu harakatni yangi g`îya tug`ilguniga qadar davîm ettiring.
4. Muayyan tushuncha dîirasida imkîn qadar ko`prîq yangi g`îyalarni ilgari surish hamda mazkur g`îyalar o`rtasidagi o`zarî alîqadîrlik va bîg`liqlikni ko`rsatishga harakat qiling. G`îyalar yigindisining sifati va ular o`rtasidagi alîqalarni ko`rsatishni chåklamang.
O`quv jarayonini tåõnîlîgiyalashtirishda didaqtik printsiplarga asîslanish muhim sanaladi.
N.V.Kuzmina fikricha pådagîgik tizim o`zida ta’lim va tarbiya maqsadida bo`ysundirilgan o`zarî bîg`liq tarkibli elåmåntlardan tashkil tîpishini uqtiradilar [11,16]: pådagîgik maqsad; o`quv va ilmiy aõbîrît; pådagîgik alîqa vîsitalari: o`quvchilar va pådagîgik. V.P.Båspalkîning ta’rifiga ko`ra «pådagîgik tizim» ma’lum shaõs sifatlarini shakllantirishga tartibli, aniq maqsadni ko`zlab va îldindan o`ylab pådagîgik ta’sir etishini vujudga kåltirish uchun zarur bo`lgan o`zarî bîg`liq vîsitalar, usullar va jarayonlar yig`indisidir [4]. Har jamiyatda shu jamiyat mafkurasiga õîs shaõsni shakllantirish maqsadi va unga mîs pådagîgik tizim mavjud bo`ladi. Agar maqsad o`zgarsa, tizim ham o`zgaradi.
O`zbåkistînda kadrlar tayyorlash milliy dasturi jamiyat, davlat va îila îldida o`z javîbgarligini his etadigan fuqarîlarni tarbiyalashni bîsh maqsad qilib qo`ygan. Dåmak, Milliy dastur ta’lim va tarbiya sîhasidagi davlat buyurtmasi hisîblanib milliy mafkuraning tarkibiy qismini tashkil etadi. Faqat ijtimîiy buyurtmasigina bålgilab båradi yoki îliy, o`rta maõsus, kasb-hunari ta’lim uchun pådagîgik tizimining mavjudlik shartlarini kafîlatlaydi.












2-BÎB. «Ishqîriy va ishqîriy-yår måtallar» mavzularni o`qitishda yangi pådagîgik tåõnîlîgiyalarni qo`llash bo`yicha måtîdik tavsiyalar va ishlanmalar

“Anorganik kimyo” fani akadåmik litsåylarda tabiiy fanlar yo`nalishi o`quvchilariga (2-kurs) chuqurlashtirilgan fan sifatida o`qitiladi. Bu fanning dars jarayonlarida o`tilishida turli õil usullar: aõbîrît tåõnîlîgiyalari, pådagîgik tåõnîlîgiyalar qo`llanilishi bo`yicha måtîdik tavsiyalar va ishlanmalar yaratilmîqda, ular darslarni yaõshilashga hizmat qiladi. Shuning uchun biz ham dars jarayonida yangi pådagîgik tåõnîlîgiyalarning qo`llanilishi bo`yicha tavsiyalar va ishlanmalar ishlab chiqishni maqsad qilib qo`ydik.
Adabiyotlardan ma’lumki, anorganik va organik kimyo fani bo`yicha yangi pådagîgik tåõnîlîgiyalar qo`llanilgan ma’lumîtlar, dars ishlanmalari va tavsiyalar ayrim mavzular bo`yicha ishlab chiqilgan bo`lib, bu bîrada tadqiqolar amalga oshirilmoqda. Masalan, mualliflar [17] tomondan «Spirtlar mavzusini o`qitishda «klastår» måtîdini jîriy qilish» nomli maqolasida pedagogik texnologiyalarning ahamiyati ochib berilgan:
«Spirtlarning sinflanishi»






















Shunga qaramay bu borada ma’lumîtlar kamligicha qîlmîqda. Shu sababli biz anorganik birikmalardan «Ishqîriy va ishqîriy-yår måtallar» mavzularini o`tishda turli õil pådagîgik tåõnîlîgiyalarning qo`llanilishi bo`yicha tavsiyalar ishlab chiqishni råjalashtirdik.
Anorganik kimyoni o`rganishda o`quvchilarning bilish faîliyati ularning o`rganish faîlligini îshirish îrqali tashkil etiladi. Bunda o`qituvchi ularning mustaqil o`quv faîliyatini bîshqarib bîradi. O`qituvchi-o`quvchi, o`quvchi-o`quvchi, o`quvchi-sinf, o`qituvchi-sinf munîsabatlarida o`qituvchi yåtakchi pîzitsiyani egallab turishi lîzim.
Tadqiqîtlarimiz uchun råjalashtirilgan dars jarayonlari o`qituvchi tîmîndan bîshqariladi. Bunda mavzularning o`tilishida ma’ruzaning turli shakllaridan ayrimlarini qo`llab, pådagîgik tåõnîlîgiyalarning usullaridan fîydalangan hîlda mashg`ulît îlib bîradi. Darsda o`qituvchi savîllar tashlaydi va õulîsalar qiladi.
O`quvchilar yangi bårilgan tushunchalar, asîsiy qînuniyatlar, råaksiya tånglamalari va mustaqil ish tîpshiriqlarini daftarga yozib îladi. Tarqatma matåriallarga javîb båradi.
Ish jarayonida o`qituvchi o`quvchilarning yutuqlarini ko`rsatib bîradi, ayrim mavzular bo`yicha tåst tîpshiriqlari bårib, natijalarni tåkshiradi, tarqatma matåriallariga javîblar îladi hamda dars îõirida o`quvchilarning bilimini bahîlaydi.
Anorganik birikmalari orasida ishqîriy va ishqîriy-yår måtallari alîhida o`rin tutadi. Ushbu metallarga oid mavzularni chuqur o`zlashtirilsa, boshqa anîrganik birikmalarning metallar bilan birikmalari to`g`risida ma`lumotlar kengayadi, reaksijn qobiliyati bo`yicha bilimlar rivojlanadi. Shu sababli biz, ushbu mavzularni o`qitishga yangi pedagogik texnologiyalarni qo`llashga dîir ishlab chiqilgan dars ishlanmalaridan namunalar kåltiramiz. Dars ishlanmalari uchun mavzuga oid ma`lumotlarni turli hil darslik va o`quv adabiyotlardan oldik [18-22].




O’ZBÅKISTON RÅSPUBLIKASI OLIY VA O’RTA MAXSUS
TA'LIM VAZIRLIGI

AL- XORAZMIY NOMIDAGI URGANCH DAVLAT UNIVÅRSITÅTI

“UMUMIY KIMYO” KAFEDRASI



Õo`jaåva Õurriyat Xajiboyevnaning
akademik litseyning tabiiy fanlar (kimyo, biologiya) yo’nalishi
o`quvchilari uchun «Anorganik kimyo» fanidan dars ishlanmasi


MAVZU: IA guruhcha elementlari — ishqoriy metallar















Urganch – 2013

Mavzu: IA guruhcha elementlari — ishqoriy metallar (litiy-fransiy)
O`quv mashg`ulîtining maqsadi: O`quvchilarga ishqîriy måtallarning davriy siståmadagi o`rni, atom tuzilishi, tabiatda uchrashi, olinishi, fizik-kimyoviy xossalari va birikmalarining ishlatilishi bilan tanishtirish, dunyoqarashini kengaytirish, egallagan bilimlaridan amalda foydalanish bo`yicha ko`nikmalar hosil qilish, darslik ustida mustaqil ishlash ko`nikmalarini rivojlantirish va yangi bilimlar berish.
Pådagîgik vazifalar: Yangi mavzu bilan tanishtirish, mavzuga îid atamalarni îchib bårish, asîsiy masalalar bo`yicha tushunchalarni shakllantirish.
Ta`lim berish usullari: Ma’lumîtli, ko`rgazmali, muammîli o`qitish texnologiyasi
Ta`lim berish shakllari Jamoaviy
O`qitish usullari: ma’ruza, suhbat,
Ta`lim berish vositalari: Ma`ruza matni, kîmpyutår slaydlari, proektor, shar stårjånli mîdållar, tåst tîpshiriqlar.
O`quv faîliyatining natijalari: O`quvchilar ishqîriy måtallarning davriy siståmadagi o`rni, atom tuzilishi, tabiatda uchrashi, olinishi, fizik-kimyoviy xossalari va birikmalarining ishlatilishi bo`yicha yangi bilimlarga ega boladilar, ko`nikmalar hosil qiladilar, darslik ustida mustaqil ishlashni rivojlantiradi.
Tashkiliy qism: O`qituvchi sinfning tayyorgarligini tåkshirib bo`lgach, darsning mavzusini, maqsadlari va vazifalarini e’lîn qiladi.
Darsning bîrishi:
Birinchi bîsqich – yangi matårialni tushuntirish.
Mavzuni o`rganishda o`quv matåriallari o`quvchilarga tanish bo`lgani uchun, o`qitishni suhbat va yangi materiallar to`g`risida ma`ruza shaklida amalgam oshirish mumkin. Shuningdek, o`quv mashg`ulîtiga kirish davîmida dastlab talabalarga BBB jadvali taklif etiladi va uning Bilaman, Bilishni õîõlayman, Bilib oldim grafalari dars davomida to`ldirish so`raladi.
Bilaman Bilishni õîõlayman Bilib oldim

Bundan tashqari, mustaqil ishni tashkil qilish o`quvchining tushunib olishida katta yordam beradi. Masalan, samarali o`qish va fikrlash hamda avvalgi bilimlarni faîllashtirish uchun matnda bålgilashning intårfaîl tizimi bo`lgan «Insårt» usulidan ham foydalanamiz.
Matnda bålgilash tizimi
(Ö) - mån bilaman dåganni tasdiqlîvchi bålgi;
(+) - yangi aõbîrît bålgisi;
(-) - måni bilganlarimga, zid bålgisi;
(?) - måni o`ylantirib qo`ydi. Bu bo`yicha många qo`shimcha aõbîrît kårak bålgisi.
Ö + __ ?


Masalan, quyidagi matnni tavsiya qilishimiz mumkin:
Ishqîriy måtallar va ularning xossalari
I A guruh elåmåntlariga: Li, Na, K, Rb, Cs, Fr kiradi va ishqoriy måtallar dåb nomlanadi. Ishqoriy måtallar atomlarining sirtqi qavatida bittadan elåktron nS1 bo`ladi.
+3 Li ) ) 1S2 2S1
2 1
+11 Na ) ) ) 1S2 2S2 2P6 3S1
2 8 1
+19 K ) ) ) ) 1S2 2S2 2P6 3S2 3P6 4S1
2 8 8 1
Ishqoriy måtallar eng katta atom va ion radiusi hamda eng kam ionlanish potåntsialiga ega. Shuning uchun bu måtallar tashqi qavatidan bitta elåktronni chiqarib +1 oksidlanish darajasini namoyon qiladi. Davriy siståmada yuqoridan pastga qarab elåmåntlarning atom va ion radiusi, zichligi ortadi, ionlanish potåntsiali, elåktronga moyillik, elåktromanfiyligi, qaynash va suyuqlanish harorati kamayadi.
Ishqoriy måtallarning hammasi kuchli qaytaruvchilardir. Ular eng aktiv måtallar bo`lib, dåyarli barcha måtallmaslar bilan båvosita birikadi va ion bog`lanishli birikmalar hosil qiladi. Ishqoriy måtallarning hammasi Må2O tarkibli oksidlar hosil qiladi. Bu oksidlar suv bilan birikib, ROH tarkibli asos hosil qiladi.
Ishqoriy måtallarning vodorodli birikmalari MåH formulaga muvofiq kåladi. Bular måtallarning gidridlari bo`lib, ularda vodorodning oksidlanish darajasi -1 ga tång bo`ladi.
Tabiatda ishqoriy måtallar faqat birikmalar holida uchraydi. Yer po`stlog`ida ularning tarkibi: litiy 3,2.10-3%, natriy 2,64%, kaliy 2,6 %, rubidiy 1,5.10-2%, såziy 3,7.10-4 % (massa ulushi) tashkil qiladi. Natriy va kaliy ko`p tarqalgan elåmåntlar qatoriga kiradi. Frantsiy radioaktiv elåmånt bo`lib, ko`p yashovchi izotopi yo`q.
Litiy 1817 yil Yu.Arfvådson tomonidan ochilgan va toza holda 1855 yil R.Bunzån va S.Matissånlar tomonidan suyuqlantirilgan xloridini elåktroliz qilib olingan. Litiy dåb nomlashni Ya.Bårtsållius taklif qilgan bo`lib, gråkchadan “litos” - tosh dågan ma'noni anglatadi. Natriy 1807 yil G.Devi tomonidan gidroksidni elåktroliz qilib olingan. Ya.Bårtsållius tomonidan nomlangan bo`lib, ågipåtchadan “natron” yoki “nitron”- ishqor ma'nosini anglatadi. Kaliyni ham G.Devi 1807 yil gidroksidni elåktroliz usulida olgan. Gilbårt tomonidan nomlangan bo`lib, arabchadan “al-kali”- ishqoriy moddalar dågan ma'noni båradi. Rubidiy 1859 yil R.Bunzån va G.Kirxgof tomonidan tarkibida kaliy, såziy va rubidiy bo`lgan-låpidolit minåralini spåktral analizidan topilgan. 1863 yil R.Bunzån tartratni uglårod bilan qaytarib toza holda ajratgan. Lotinchada “rubidus” - qizil ma'nosini (rubidiyni spåktrida 2 ta qizil chiziq bor) anglatadi. Såziy 1860 yil R.Bunzån tomonidan spåktral usulda topilgan. Toza såziy 1882 yil suyuqlantirilgan sianidni elåktroliz qilib olingan. Såziy nomi lotincha “såzius” so`zidan olingan bo`lib - ko`k (spåktrida xaraktårli 2 ta ko`k chiziq bor) ma'nosini anglatadi.
Litiyning juda ko`p minårallari ma'lum, låkin ular tarqoq holda uchraydi. Litiyning muhim minårallari spodumån - LiAl(Si2Î6), ambligonit-LiAl(PO4)F va lepidolit–Li2Al2(SiO3)3(F,OH)2 hisoblanadi.
Natriy minårallari qatoriga NaCl-galit yoki toshtuz, Na2SO4.10H2O-mirabilit yoki glaubår tuzi, Na3AlF6- kriolit, Na2B4O7.10H2O - bura, Na2CO3.10H2O - kristallik soda, NaCl.KCl-silvinit, Na2SO4. 3K2SO4 - glazårit, Na2SO4. MgSO4.4H2O - astraxanit, NaNO3 - Chili sålitrasi va boshqalar kiradi.
Natriy boshqa elåmåntlar bilan birga silikat va alyumosilikatlar tarkibida, O`simliklarda, inson va hayvonlar organizmida, shuningdåk dångiz va tuzli ko`l suvlarida ko`p miqdorda uchraydi.
Kaliy tabiatda KCl-silvin, KCl.NaCl-silvinit va KCl.MgCl2.6H2O-karnallit minårallari ko`rinishida uchraydi. Rubidiy va såziy juda kam miqdorda natriy va kaliy birikmalariga izomorf qo`shimcha holida uchraydi.
Måtall holidagi litiy, natriy va kaliy tuzlari suyuqlanmasini (xloridlari) elåktroliz qilish yo`li bilan olinadi. Låkin kaliy olishning bu usuli tåxnikaviy qiyinchiliklar (tok bo`yicha unum kamligi, xavfsizlik tåxnikasini ta'minlash qiyinligi) tug`dirganligi tufayli kång tarqalmagan. Hozirgi vaqtda sanoatda kaliy olish quyidagi råaksiyalarga asoslangan:
KCl+Nabug` = NaCl+K (a)
KOH+Nasuyuq= NaOH+K (b)
(a) usulda suyuqlantirilgan kaliy xlorid orqali 8000S da natriy bug`lari o`tkaziladi, ajralib chiqadigan kaliy bug`lari esa kondånsatsiyalanadi.
(b) usulda suyuqlantirilgan kaliy gidroksid bilan suyuq natriy orasidagi råaksiya qarshi oqim bilan 4400S da, nikåldan yasalgan råaksion kolonkada o`tkaziladi.
Natriy va kaliy olishning vakuum-tårmik usulidan ham foydalaniladi:
2NaCl+CaC2 = 2Na+CaCl2+2C
4KCl+4CaO+Si =

Oldingi sahifa | Sahifa 4 èç 8 | Keyingi sahifa
Teglar: bilan pådagîgik ta’lim bo96yicha o96quv uchun yangi qiladi ularning ishlab qilish tåõnîlîgiya mumkin tåõnîlîgiyalar Pådagîgik hosil måtallarning o96qitish måtallar kaliy